Waarom levensdoelen je meestal ongelukkig maken

Levensdoelen stellen maakt meestal alleen maar ongelukkig. Dat is dus geen intelligent gedrag. Let wel, ik heb het nu over levensdoelen, niet over alledaagse doelen als vanavond om zes uur moet ik tien klanten hebben gesproken. Dat soort dingen moet je gewoon blijven doen, natuurlijk. Maar in al die populaire zelfhulpboeken lezen we nou juist dat je doelen voor je leven moet stellen, en daar helemaal voor moet gaan! Hoe zit dat nou echt met die grote levensdoelen?

Alles loopt altijd anders
Doelstellingen formuleren, die vangen in een cijfer, en constateren dat je op een 7,6 zit terwijl je target een 10 is – is dat de weg naar geluk? Dat las ik een keer met grote instemming op de aanbevelenswaardige website www.simplifylife.nl. Alles loopt namelijk altijd anders in het leven dan je dacht toen je je levensdoelen opstelde. Dat is bijna een soort levenswet, dat weten we allemaal eigenlijk wel. Levensdoelen komen dus nooit precies uit, meestal haal je ze helemaal niet. Met als resultaat grote teleurstelling. Je voelt je dan een loser, en daar word je niet gelukkig van.

Stel dat het wel lukt
Je wilt bijvoorbeeld binnen vijf jaar die topbaan in de directie of Raad van Bestuur hebben, of over twee jaar die villa met een grote tuin aan het water. Of misschien wel een bekende Nederlander worden voor je dertigste. Dat kan je natuurlijk lukken. Maar als het lukt blijkt die baan je zoveel stress op te leveren, dat je er helemaal niet gelukkiger van bent geworden. Dan blijken dat mooie huis en die grote tuin zoveel zorg en onderhoud te kosten, dat je geen vrije tijd of geen geld meer over houdt voor andere leuke dingen op je verlanglijstje. Of dan blijkt dat je als bekende Nederlander de rest van je leven geen enkele privacy meer hebt, je nergens meer onopgemerkt over straat kunt lopen, en je je doodongelukkig voelt. Hoe groter de droom, hoe groter de teleurstelling, lijkt het wel. Kortom, het verwachte geluk is ook dan niet gekomen.

Wat kunnen we dan wel doen?
Dat betekent niet dat we worden als Wammes Waggel, die meestal “Hi Hi, ik loop zomaar wat” antwoordde op de vraag van Tom Poes wat hij aan het doen was. Want we kunnen in plaats van het stellen van levensdoelen beter onze koers bepalen. Welke richting ga ik uit, zonder precies te weten hoe het daar verderop eruit ziet. Wees een stuurman of stuurvrouw van je leven; besluit naar het westen te varen, zonder dat je exact weet hoe Amerika eruit zal zien. Een verlangen, of een vermoeden is genoeg, en dat bepaalt je richting. Kies daarbij ook een tempo dat bij jouw past, en niet het tempo van anderen. Ga je namelijk vergelijken, dan ligt teleurstelling weer op de loer.

Jouw koers, jouw tempo en jouw waarden
Ook kun je heel goed bepalen naar welke waarden je wilt leven. Dan weet je hoe je wilt varen onderweg, op welke manier, met welke houding. Bijvoorbeeld altijd met respect voor anderen, wat er ook gebeurt onderweg. Dan heb je je koers bepaald, je tempo en je hebt bepaald hoe je je wilt gedragen. Bovendien is het hier nuttig om je  je het onderscheid tussen ‘controllables’ en ‘uncontrollables’ te herinneren. Waarop kun je bij het varen van je eigen koers en tempo invloed uit oefenen, en waarop niet? De wind kun je niet beheersen. Wel de stand van je zeilen, zoals het spreekwoord luidt.

Levenskunst: het pad is het doel.
Geniet vooral onderweg, van alles wat je beleeft. Dan wordt het leven een reis, en gaat het niet meer om het aankomen, om het eindpunt waar je aankomt. Aankomen op een eindpunt in je leven, dat klinkt als de dood in de pot. Het gaat dus om het reizen, en dan is hooguit het pad het doel, zoals een mooi boekje van Chögyam Trungpa over meditatie heet. Het pad is het doel. Dan is je leven zelf je levensdoel geworden. Leven om te leven, niets meer en niets minder. Dat noem ik pure levenskunst!

Ben je het hiermee eens? Of denk je, wat een onzin, het zit heel anders. Hoe dan ook, een korte reactie hieronder wordt zeer gewaardeerd!

Levenskunst: hoe houd je dat heerlijke vakantiegevoel in je leven? (deel 2 en slot)

Zoals ik vorige keer in deel 1 al schreef, we hebben hier te maken met een paradox. Maar een paradox is geen echte tegenstelling, het is slechts een schijnbare tegenstelling. Om welke paradox gaat het hier? Je gaat enerzijds op vakantie om het beste, het mooiste, ja misschien wel de ware essentie in jezelf te ervaren. Anderzijds is het juist kenmerkend voor een echte vakantie dat je een groot deel van jezelf thuis achterlaat. Zoals je werk, het grootste gedeelte van je bezittingen en je sociale omgeving.

Werk
Steeds meer mensen nemen tegenwoordig hun werk mee op vakantie, in de vorm van mobiele telefoon en laptop. Ze zijn dan vrijwel permanent bereikbaar, net als thuis. Maar eigenlijk is dat geen vakantie, want vakantie betekent letterlijk, er niet zijn, niet bereikbaar zijn. Je positie is dan tijdelijk vacant, een vacuüm, leeg dus. Daar kunnen we meestal niet goed tegen, zo’n gevoel van leegte, er niet zijn, er niet toe doen. Ook al is het maar tijdelijk. De horror vacuï heeft ons behoorlijk in de greep!

Nu is dat allemaal wel begrijpelijk, want we identificeren ons nu eenmaal sterk met ons werk. Sommigen zijn zelfs hun werk, vallen daar geheel mee samen, zijn niets meer zonder hun werk. En velen die hun werk kwijt raken, door ontslag of pensionering, vallen daardoor in een groot zwart gat. Het kost dan meestal heel wat tijd en moeite om jezelf weer lekker te voelen in een nieuwe identiteit. Je werk is dus een belangrijk stuk van jezelf, je zelfgevoel, je identiteit, schrijft Thooft mijns inziens terecht. En als je dat werk tijdelijk, geheel vrijwillig en met plezier een tijdje loslaat, laat je daarmee ook een flink stuk van jezelf, je zelfgevoel, je persoonlijkheid thuis.

Bezittingen en sociale omgeving
Ook het grootste deel van je bezittingen laat je thuis als je op vakantie bent. Ook al laad je een hele camper vol met je spullen. Je privé-territorium is en blijft thuis, en dat is toch sterk verbonden met je persoonlijkheid. En ook het grootste deel van de mensen die je liefhebt en kent blijven achter. Zelfs al ga je met je hele famlie op vakantie, dan nog gaan je vrienden, kennissen, collega’s, buren en al die anderen die je regelmatig tegenkomt, zoals je winkeliers, niet met je mee.

Dat is ook de bedoeling van vakantie. Heerlijk toch, even veel minder sociale verplichtingen, hoezeer je al die mensen ook waardeert. Zonder je werk, je huis, je spullen en je sociale leven ben je op vakantie dus een groot deel van jezelf kwijt. En het leuke is dat we daar kennelijk gelukkig van worden. Maar hoe werkt dat nou?

Het is net als met de ervaring van flow, waarover ik al eerder schreef. We kennen dat begrip uit de boeken van psycholoog Csikszentmihalyi (spreek op z’n Amerikaans uit: “Chick Send Me High-ee”), zoals ‘Flow’ en  ‘De weg naar Flow’. Dat is de gelukkig makende ervaring dat je helemaal, dus ook met al je zintuigen, opgaat in wat je aan het doen bent. Je vergeet de tijd, en wat nog belangrijker is: je vergeet jezelf. Je zelfgevoel schuift naar de achtergrond en daardoor komen de zintuiglijke ervaringen veel beter, intenser en minder gefilterd bij je binnen. Je staat ineens in direct contact met de werkelijkheid van het hier en nu. En precies die ontvankelijkheid of innerlijke vrijheid maakt een mens gelukkig! En dat is wat er op vakantie, als je een groot deel van jezelf hebt achtergelaten, gebeurt.

Levenskunst is leven en werken met al je aandacht
Het vakantiegevoel blijkt dus een verhoogde staat van aandacht te zijn. De vraag is nu dus: hoe verhoog ik de kwaliteit van mijn aandacht thuis en op mijn werk? Een eerste stap is deze: zet bij wat je beschouwt als routineklusjes je automatische piloot nu eens bewust niet aan. Want wat we doen in routine, wat ons al te bekend is, nemen we niet meer bewust waar. Ongeveer zoals een vis het water niet waarneemt, stel ik me zo voor. Elke verandering, hoe klein ook, die je bekende routines verstoort, verhoogt dus het niveau van je aandacht. Een andere stap is: je kunt leren mediteren, in de vorm van aandachtsmeditatie, stiltemeditatie of mindfulness. Maar daarover een andere keer.

Het slot van Thooft’s artikel is te mooi om hier niet in zijn geheel te citeren, en wat mij betreft ook heel waar. “Uiteindelijk ontdek je dat geen twee dagen hetzelfde zijn, dat ook de weg naar je werk nooit helemaal precies hetzelfde is, dat er altijd iets nieuws te ervaren valt. Dat de hele wereld Narvik is, bij wijze van spreken, en dat je innerlijk altijd op vakantie kunt zijn.”