Hoe neem je op slimme wijze belangrijke beslissingen?

Zondagochtend mocht Prof. dr. Ap Dijksterhuis in het onvolprezen VPRO televisieprogramma ‘Boeken’ komen vertellen over zijn nieuwe boek ‘Het slimme onbewuste – denken met gevoel’. Dijksterhuis is hoogleraar in de psychologie van het onbewuste aan de Radboud Universiteit. Dat was heel interessant en leuk bovendien. Wat mij daarvan vooral is bijgebleven, is hoe je effectief belangrijke beslissingen kunt nemen met behulp van je onbewuste. Ik vat deze theorie hier kort voor je samen, doe er je voordeel mee.

De meest effectieve keuzestrategie
We denken vaak dat keuzes beter worden naarmate je er langer over nadenkt. Dat is onzin. Psychologisch onderzoek wijst juist uit dat je belangrijke beslissingen het beste door je onbewuste kunt laten nemen. Let wel, hier wordt de term ‘onbewust’ gebruikt, wat iets anders is dan het ook vaak gehoorde ‘onderbewuste’. Ik zelf zou het hier bedoelde onbewuste mijn intuïtie noemen, en dat doet Dijksterhuis ook hier en daar.

Hoe doe je dat dan, onbewust denken?
Het blijkt veel effectiever te zijn om ergens een nachtje over te slapen, of zelfs een paar nachtjes. En zo je onbewuste zijn werk te laten doen. Dat geeft aantoonbaar bevredigendere resultaten dan proberen een rationele afweging te maken, bijvoorbeeld door het maken van eindeloze lijstjes met voors en tegens. Denk dus over complexe keuzes niet te veel na. Maar zorg wel dat je van te voren zo veel mogelijk informatie hebt ingewonnen, heel rationeel. Ga daarna andere dingen doen, en laat je onbewuste het werk doen. Geef je onbewuste echter wel een deadline. Zeg bijvoorbeeld tegen jezelf: “Aanstaande zaterdag ga ik beslissen.” En dat doe je dan die zaterdag.

Hoe werkt dat dan?
Kort en bondig gezegd is de verklaring voor dit alles dat het onbewuste een veel grotere capiciteit heeft om informatie te verwerken dan het bewuste verstand. Zoals het beeld van de ijsberg die onder water veel groter is dan boven water. En het onbewuste gaat hier altijd mee door, waarschijnlijk zelfs als je slaapt. Zoals bepaalde processen op je PC gewoon ook op de achtergrond altijd doorwerken, terwijl jij tegelijkertijd iets heel anders aan het doen bent op diezelfde PC.

En hoe weten we dat dit effectief is?
Naar hoe tevreden of ontevreden mensen zijn met hun keuze kun je ze natuurlijk gewoon vragen. Maar dat is niet echt bevredigend, want willen we niet vaak achteraf onze beslissingen koste wat het kost rechtvaardigen? Interessanter is het de kwaliteit van beslissingen te onderzoeken door bijvoorbeeld mensen op verschillende manieren voetbaluitslagen te laten voorspellen. Op intuïtie of met rationeel beredeneren. De intuïtieve voorspellingen waren dan gewoon beter.

Een team kan dat ook!
Dijksterhuis gaf ook het voorbeeld van een sollicitatiecommissie die door hem werd voorgezeten. Dinsdag interviewde de commissie alle geselecteerde kandidaten. Na afloop zei hij tegen zijn team: “Laat nu alles los, denk er niet meer over na. Vrijdag nemen we gezamenlijk de beslissing.” Het was hem al meermalen opgevallen dat de verzamelde onbewust gemaakte keuzes van de verschillende teamleden grotendeels samenvielen. En dat op deze manier een beslissing nemen heel goed werkt.

Simpele keuzes
Over simpele keuze echter moet je juist altijd wel goed nadenken, zegt Dijksterhuis. Anders zie je praktische dingen over het hoofd. Dat je bijvoorbeeld geen witte ovenhandschoenen moet kopen. Want die zijn na een keer gebruiken bruin. Dus gewoon je gezonde verstand gebruiken bij eenvoudige keuzes.

PS: Voor deze korte samenvatting heb ik tevens dankbaar gebruik gemaakt van een interview met Dijksterhuis dat te vinden is op een van mijn favoriete websites, SimplifyLife: http://www.simplifylife.nl/simp-interv_dijksterhuis.asp

Vertrouwen op je onbewuste, op je intuïtie, vind je dat allemaal maar bullshit? Of een open deur, een tegeltjeswijsheid? Of heb jij daar juist goede ervaringen mee? Laat het ons weten, en schrijf hieronder in een paar woorden wat jij er van vindt!

Wat Marietta Petkova je kan leren over de kracht van het nu

Naast varen is muziek een van mijn echte passies. Het mooiste is dan zelf muziek maken, vooral samen met anderen. Maar een goede tweede is het bijwonen van een live concert. Van bijvoorbeeld The Police in een groot stadion, of liever nog een klein intiem huisconcert.

Vorige week had ik het grote plezier en voorrecht een huiskamerconcert te mogen bijwonen bij onze goede vrienden Barend en Christine. Daar trad de alom geprezen Bulgaarse pianiste Marietta Petkova op met nieuw repertoire, dat nog in ontwikkeling is. Ze noemt zulke concerten in kleine kring haar kleurenlaboratorium, try outs zeg maar. Normaal speelt ze in grotere zalen, en bijvoorbeeld op zondag 20 april 2008 staat ze weer in het Concertgebouw. Ze speelt dan ongetwijfeld een van de stukken waarmee ze nu experimenteerde.

Marietta speelt zo geïnspireerd en intens, en dat met schijnbaar het grootste gemak. Heel natuurlijk, alsof ze deze stukken al jaren speelt, speelde ze voor het eerst voor publiek werken van Scarlatti, Händel, en zes pianostukken van Rachmaninov, uit zijn Etudes Tableaux. Zo verschillend als ze waren, werden ze alle acht door haar even subliem gespeeld. Toch sprongen twee ervan er nu al duidelijk uit. Die speelde ze op ons verzoek als toegift nog een keer. Voor de liefhebbers, dat waren Rachmaninov’s pianotranscripties van een vioolstuk van Bach (BWV 1006 als ik het wel heb) en van een wiegelied van Tsjaikovski. De tweede keer klonk het nog mooier dan de eerste.

Alles is altijd nieuw voor een musicus
Het bijzondere van zo’n huisconcert is niet alleen de nabijheid van de voelbare muziek, maar ook van de pianiste, die zo’n drie meter van me af zat. En die dan ook wat over haar muziek en haar manier van werken vertelde. Zo zei ze onder andere dat voor een professioneel musicus elk muziekstuk altijd weer nieuw is. Ze onderkende daarbij drie varianten.

Ten eerste, als ze aan een bekend klassiek stuk begint is het voor haar helemaal nieuw. Ook al heeft ze het in haar leven al duizend keer gehoord, en in vele interpretaties. Echt helemaal nieuw. Dat geldt ten tweede natuurlijk ook voor een modern muziekstuk, dat ze nog nooit heeft horen spelen. Dat kan alleen maar nieuw voor haar zijn. Maar zelfs bij de derde variant, bij een klassiek stuk dat ze zelf vroeger ook al op haar repertoire had staan, moet ze weer helemaal opnieuw beginnen. Alsof ze de noten voor het eerst ziet, en de klanken voor het eerst hoort.

Levenskunstenaars en kunstenaars
Dat trof mij zo, dat ik gelijk dacht, natuurlijk, zo gaat dat bij echte kunstenaars. Alles is altijd weer nieuw, in het hier en nu. De kracht van het nu, zoals Eckhart Tolle dat zo treffend noemt. En hun blik dus altijd weer fris en helemaal onbevooroordeeld. Dat is een van de geheimen van de kunstenaar. Dat is dus ook een van de geheimen van de levenskunstenaar, dacht ik. Aandacht en concentratie, hier en nu. Blijf wakker, kijk en luister met volle aandacht en nieuwsgierigheid naar de mensen en de dingen om je heen. Je voelt je dan een levenskunstenaar, en alles gaat bruisen en glanzen! Alles wordt één groot spel.

Alleen zo kun je volgens mij zo ontroerend mooi spelen als Marietta.

Herken je dat? Heb je opmerkingen? Of een vraag?

De levenskunst van de optimizers

Dit is de cover van het nieuwe oktobernummer van het tijdschrift Red. Al weer een tijdje geleden werd ik door Red als life coach en deskundige op het gebied van de levenskunst geïnterviewd over het groeiend aantal 'maximizers'. Dat zijn zoals je wellicht weet of herkent mensen die altijd maar hun agenda tot de nok volproppen. En daar tussendoor ook nog even hun voicemail afluisterend boodschappen doen, zoonlief naar gitaarles racen, vervolgens hun mail checken en tegelijk met een klant bellen, terwijl er ook nog een tweede lijn binnenkomt. Maar vooral die agenda moet vol, anders voelen ze zich zelf zo leeg.

Ik heb er zelf ook nog wel eens last van, maar gelukkig steeds minder vaak. Mensen die dus nog nauwelijks (mentale) ruimte en verrassingen in hun leven toelaten. Want alles is tjokvol gepland, van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, wanneer ze uiteindelijk bij de televisie op de bank in slaap vallen. En dan overdrijf ik niet, want ik ken ze echt. Jij toch ook?

Lucht in je agenda
Citaten hierover van mij zijn zodoende te lezen in de leuke en nuttige coverstory ‘Hou leeg die agenda! Minder doen = meer genieten.’ Nu heb ik natuurlijk nooit gezegd dat je je agenda helemaal leeg zou moeten houden, zoals die titel aanbeveelt. Wel dat veel ‘lucht’ in je agenda inbouwen erg belangrijk is om je goed te kunnen blijven voelen, week in, week uit. Dan leer je je leven te optimaliseren in plaats van altijd maar te maximaliseren, en daarmee een gezonde balans te houden tussen heel veel doen en echt bezield met iets bezig zijn. Minder kwantiteit, en meer kwaliteit van leven dus.

Leuk vond ik het dat de hoofdredacteur van Red, José Rozenbroek, zo goed als haar hele welkomstwoord in de nieuwe Red wijdde aan dit artikel over maximizers. Niet zo verrassend was het dat zij zichzelf onmiddellijk herkende in het geschetste beeld van de maximizers. Ook schrijft zij dat zij een vorm van meditatie heeft ontdekt, deze zomer in een exotisch oord. Meditatie is natuurlijk een uitstekende manier om wat minder hijgerig in het leven te staan. En dat ze mede daardoor nu wil gaan 'minimizen'. Opmerkelijk is hier dat zij de minimizer ziet als de tegenpool van de maximizer. Want ze heeft wel heel goed begrepen dat maximizers niet heel veel gelukkiger zijn dan de anderen.

Maximizers
Maximizers zie je tegenwoordig veel om je heen, zij leven hun life to the max. Zij willen altijd het meeste uit het leven halen, en wel onmiddellijk. Alsof het leven alleen maar iets is waar je wat uit kunt halen……. We gaan er helemaal voor, en we willen alles. Want je leeft maar éénmaal, althans dat moet de achterliggende gedachte zijn. Het is nu of nooit, en het moet meteen perfect zijn. Allemaal tienen op een rapport met twintig vakken. Vakken als professional, ouder, partner, geliefde, carrièremaker, vriend(in), bestuurslid, klusjesmens, hovenier, huismens, sporter, noem maar op. En voor alles een tien. Niet echt een recept voor geluk dus.

Minimizers
Maar als de minimizer het andere uiterste vertegenwoordigt, dan moet dat iemand zijn met zo weinig mogelijk vakken, een pretpakket noemen ze dat nog steeds op de middelbare school. En op dat rapportje staan dan allemaal zesminnetjes, en twee vijven. Want daarmee ga je net over, met je hakken over de sloot. Dat kan toch ook niet de bedoeling zijn? Maar er staat wel nogal prikkelend ‘Hou leeg die agenda!’, op de cover van Red, en ‘minder doen = meer genieten’. Dat betekent mijns inziens dus niet niets doen, noch zo weinig mogelijk doen. Maar inderdaad wel minder doen. Meer lucht en ruimte in je agenda open houden. En dat wat je wèl doet, doe je dan veel intenser, met meer aandacht, met meer plezier, met meer diepgang en liefde.

Levenskunstaars zijn optimizers
Levenskunst is onder andere de kunst om noch een maximizer, noch een minimizer te willen zijn. Het werkwoord to maximize komt trouwens uit de economie. En daar is de tegenpool niet to minimize, maar to optimize. Klinkt ook veel prettiger, vind je niet, bijna optimistisch. Tijdens het interview gebruikte ik dan ook het woord 'optimizers'. Jammergenoeg is dat woord niet in het artikel terechtgekomen, maar het idee gelukkig wel. Optimaliseren is steeds de voor jou juiste balans weten te vinden tussen de verschillende belangrijke zaken waar jij je energie en tijd  in wilt steken.

Levenskunstenaars doen vooral gepassioneerd wat er echt toe doet
Een citaat van mij uit de Red: “Het gaat er vooral om inzicht te krijgen wat écht belangrijk voor je is. Je kunt gepassioneerd in het leven staan, er is niets mis met uitblinken. Maar als je op sommige gebieden genoegen leert te nemen met een zesje in plaats van alleen maar tienen, heb je veel meer plezier in je leven”. En ik voeg daar nu aan toe: en breng je veel meer plezier in het leven van anderen!

Hoe sta jij in het leven? Ben je ook een maximizer, of juist een echte minimizer? Of lukt het je de balans van het optimizen steeds beter te vinden? En, wil jij dat je kinderen ook zo worden als jij? Deel je visie en ervaringen met ons, door een klein stukje hieronder te plaatsen!