Oplossingsgericht denken werkt meestal averechts!

Ik lees vaak dat je oplossingsgericht moet denken en werken. Dat klinkt natuurlijk positief en sympathiek. De ervaring leert echter dat dat maar heel soms goed werkt. Wanneer werkt oplossingsgericht denken dan wel? Alleen als de oplossing al volkomen duidelijk is voor iedereen. Als er bijvoorbeeld brand uitbreekt, dan weet iedereen onmiddellijk: aan de slag met blussen!

Menselijke kwesties

Maar meestal is de situatie niet zo duidelijk. En zeker niet als het gaat over psychologische en intermenselijke kwesties. Vooral adviseurs, trainers en coaches, en ook andere hulp- en zorgverleners, slaan hiermee de plank vaak faliekant mis. Waarom werkt oplossingsgericht denken en werken daar niet? Om minstens twee belangrijke redenen.

Oplossingsgericht is hetzelfde als  probleemgericht

De eerste belangrijke reden is dat oplossingsgericht denken de keerzijde is van probleemgericht denken. Want als mensen denken problemen te hebben, met zichzelf of met elkaar, is het veel effectiever zo lang mogelijk in alle openheid te kijken naar wat er nou werkelijk aan de hand is. En juist uit de problematische sfeer te blijven. Vanuit een onderzoekende houding. Een houding van niet weten, van nieuwsgierigheid. Van zelfs nog niet weten of er een probleem is, en zo ja wat dat probleem dan precies inhoudt. En pas daarna komt er vanzelf wel ruimte voor een adequate oplossing, als er überhaupt al een probleem was.

Oplossingen zijn vaak schijnoplossingen

De tweede belangrijke reden is dat als je direct met een zogenaamde oplossing aan komt zetten, dat vaak later blijkt dat dat helemaal niet de gewenste of goede oplossing was. Of er was helemaal geen probleem, zoals bij dat spreekwoordelijke oude vrouwtje dat liefdevol wordt geholpen de drukke straat over te steken, en aan de overkant aangekomen zegt dat ze helemaal niet wilde oversteken.

Een waar gebeurd verhaal

Hoe voor de hand liggende oplossingen vaak de verkeerde zijn, wordt mooi duidelijk gemaakt door een verhaal dat ik vorige week tijdens een lezing hoorde. Hoewel het verhaal echt is gebeurd, is het tegelijk ook een metafoor voor hoe het vaak tussen mensen gaat in allerlei situaties. In mijn woorden ging het ongeveer als volgt:

Medicijn tegen informatie overload

Veel mensen hebben tegenwoordig last van informatie overload, dat hoeft geen verdere uitleg. Net terug van vakantie werd mij weer eens duidelijk hoe weinig informatie ik nodig had, al zeilend in de Ionische Zee, aan de westkant van Griekenland. Een goede zeekaart, en de onvolprezen pilot van Rod Heikell. Dat is een boek waar alle actuele informatie over het vaargebied in staat. Zoals hoe havens te herkennen vanaf zee, hoe ze binnen te varen, en waar aan te leggen en dergelijke. Verder 's ochtends natuurlijk het weerbericht, dat was eigenlijk alles. Maar dat weerbericht bleek meestal niet eens te kloppen, althans voor de plekken op zee waar wij ons die dag bevonden. De wind waait daar vrijwel altijd uit een andere hoek dan was voorspeld. Never a dull moment!

Zinvolle informatie

Terug thuis worden we weer overspoeld met informatie en pseudo-informatie. Een heel handige manier om die snel te schiften in zinvol en niet-zinvol leerde ik ooit van Prof. dr. Arie de Froe, rector magnificus van de Universiteit van Amsterdam, waaraan ik  studeerde. Zijn advies was, en dat pas ik nog steeds toe: als je een tekst onder ogen krijgt, stel dan onmiddellijk drie vragen.

Het medicijn van de drie vragen:

1. Wat staat er eigenlijk?
2. Is dit wel zo?
3. Wat doet het er toe?

Zo blijf je altijd kritisch, en bespaar je jezelf een hoop tijd!
Heb jij hier wat aan?